Hôm đó tôi ghé mua con giống như mọi lần. Người đàn ông nhìn tôi một lúc, rồi nói, không liên quan gì đến chuyện mua bán: “Ở nhà với ba mẹ đi con.” Tôi cười, gật đầu cho qua. Nhưng khi chạy xe về, câu nói đó cứ theo tôi — như hòn đá nhỏ rơi vào giếng, tiếng động nhỏ nhưng vang lâu.

Ông bà ngoại tôi có hai người con trai. Hai cậu lớn lên, ra ngoài đời, rồi mất sớm vì bạo bệnh — khi cả hai còn đang ở độ tuổi mà người ta thường gọi là “đang sống đẹp nhất”. Mẹ tôi là chị của hai cậu. Bà ngoại tôi từ đó về sau, mỗi lần tôi nhắc đến chuyện đi xa, đều có một cái gì đó chạy qua mắt bà — không phải giận, không hẳn là sợ, mà là một thứ cũ hơn. Một thứ đã ở đó từ lâu lắm rồi.

Hồi nhỏ tôi hay nghĩ họ muốn giữ tôi lại vì không tin tôi. Lớn hơn một chút, tôi nghĩ họ muốn kiểm soát. Nhưng đến lúc ngồi nghĩ lại, tôi mới thấy mình đã đọc sai ngôn ngữ suốt bao nhiêu năm.

Tâm lý học có một khái niệm gọi là projection — sự phóng chiếu. Khi một nỗi đau chưa được tiêu hóa, nó không nằm yên trong lòng. Nó tìm cách thoát ra — thường là qua hành vi, qua lời nói, qua sự lo lắng dành cho người khác. Ông bà ngoại tôi mất hai người con trai đã ra ngoài và không trở về. Nỗi mất mát đó không có chỗ để nói thành lời — nên nó trở thành một câu lặp đi lặp lại: “Ở nhà đi con.” Không phải vì họ không tin tôi. Mà vì họ đã từng tin, và từng mất.

Tôi nghĩ đến người đàn ông bán con giống.

Ông có một đứa con gái đang du học ở nước ngoài. Tôi biết vì mỗi lần ghé mua, ông hay kể — không phải than thở, chỉ là kể, theo cái cách người ta kể về thứ mình hay nghĩ đến. Hôm ông nói với tôi “ở nhà với ba mẹ đi”, tôi đột nhiên hiểu — câu đó không phải dành cho tôi. Tôi chỉ là người đứng trước mặt ông lúc đó. Người ông thực sự muốn nói chuyện đang ở một múi giờ khác, và có lẽ cũng không hay gọi về.

Nhà tâm lý học Carl Jung từng nói về wounded healer — người mang vết thương. Ông quan sát thấy rằng những ai đã từng bị tổn thương sâu thường có xu hướng muốn chữa lành cho người khác. Không phải vì họ đã lành rồi và đang chia sẻ sức mạnh — mà đôi khi chính xác là vì họ chưa lành, và chữa cho người khác là cách gần nhất họ có thể chạm đến điều họ cần. Người đàn ông ấy không thể gọi con gái về. Nhưng ông có thể nói với tôi.

Và rồi tôi nhớ đến mình.

Tôi không gần được cha mẹ — không phải vì ai sai ai đúng, chỉ là có những khoảng cách hình thành từ lâu, từ hồi còn nhỏ, mà đến lớn cả hai phía đều không biết bắt đầu thu hẹp từ đâu. Nhưng với bạn gái, tôi hay nhắc: “Em gọi điện cho ba mẹ chưa? Về thăm nhà đi.” Tôi nói điều đó một cách tự nhiên, như thể đó là lời khuyên thực sự dành cho cô ấy.

Nhưng ngồi nghĩ lại, tôi không chắc nữa.

Alfred Adler, nhà tâm lý học người Áo, có một quan điểm thú vị: mọi hành vi đều có mục đích, dù ta không nhận ra. Khi ta khuyên người khác điều gì, câu hỏi thực sự không phải là “lời khuyên đó có đúng không” — mà là “ta đang cố giải quyết vấn đề của ai?” Tôi nhắc bạn gái gần cha mẹ. Nhưng có lẽ người tôi đang nói chuyện không phải là cô ấy. Mà là một phiên bản trẻ hơn của tôi — một đứa đã không biết cách làm điều đó, và bây giờ không còn cơ hội để làm lại theo cách khác nữa.

Tôi cũng đang mang một vết thương. Tôi chỉ không nhận ra mình đang mang nó cho đến lúc nhìn thấy nó trong mắt người bán con giống, trong giọng bà ngoại, trong ánh mắt mẹ mỗi lần tôi xách ba lô ra khỏi nhà.

Có lẽ tình yêu không bao giờ đến tay ta ở dạng nguyên vẹn. Nó đi qua người trao nó — qua lịch sử của họ, qua những thứ họ đã mất, qua những vết nứt chưa kịp liền. Và vì vậy, đôi khi tình yêu trông giống như sự kiểm soát. Đôi khi nó trông như lời khuyên không ai xin. Đôi khi nó trông như một câu nói với người lạ vào buổi sáng mua con giống.

Hiểu điều đó không có nghĩa là ta phải đồng ý với tất cả những gì họ nói.

Chỉ là — khi nghe thấy lời khuyên xuất phát từ vết thương của ai đó, có lẽ ta không cần vội phản bác hay phục tùng. Chỉ cần ngồi yên một chút, và nghe cho đến lớp bên trong — nơi không phải lời khuyên, mà là tình yêu đang cố nói điều gì đó mà nó không biết nói thành lời.